Dış cephede kültür taşı dayanımı, sudan güneşe bakım rehberi

Dış cephede kültür taşı dona, yağmura ve güneşe dayanır; ürün donma-çözülmeye uygun bir dış cephe kaplaması olarak üretilir. Sorun çıktığında sebep neredeyse her zaman taşın kendisi değil, suyun duvara girdiği bir detaydır: boş kalan yapıştırıcı, eğimsiz bir denizlik ya da toprağa gömülmüş ilk sıra.

Aşağıda suyun cepheye nereden girdiğini, kıyıdaki tuzun ve güneşin yüzeyde ne bıraktığını ve bakımın sanıldığından ne kadar hafif bir iş olduğunu anlatıyoruz. Yazının sonunda, gördüğünüz belirtiye göre yapılacak işi gösteren bir tablo bulacaksınız.

Donma ve çözülme hasarı nereden başlar?

Don hasarı çoğu zaman taşın yüzeyinde değil, parçanın arkasında kalan boşlukta başlar. Su donarken hacmi yaklaşık %9 büyür. Arkasında hava cebi olan bir parçaya derz çatlağından ya da üst kenardan sızan su orada birikir, gece donar, parçayı duvardan iter. Kış boyunca bu döngü onlarca kez tekrarlanır.

Bunu önleyen şey yapıştırma tekniğidir. Flex yapıştırıcı önce taraklı malayla duvara yayılır; ardından parçanın sırtı da ince bir katla sıvanır ve parça yerine bastırılıp hafifçe kaydırılır. Böylece arkada boşluk kalmaz. Yapıştırıcıyı parçanın ortasına birkaç topak halinde koymak hızlıdır, ama dış cephede en sık görülen hatadır. İç Anadolu'nun ve Doğu Anadolu'nun gece ayazında bu fark ilk kışta kendini gösterir. Uygun sınıftaki yapıştırıcıyı flex yapıştırıcı sayfasında bulabilirsiniz.

Suyun cepheye girdiği üç yer

Kaplanmış bir cephede su üç noktadan içeri yol bulur. Üçünü de uygulama sırasında kapatmak, sonradan uğraşmaktan çok daha kolaydır.

1. Üst kenarlar. Bahçe duvarının üstü, parapet, pencere altı ve taşın bittiği her yatay hat yağmuru doğrudan karşılar. Buradaki kenar düz bırakılırsa su taşın arkasına süzülür.
2. Derzler. Boş kalmış ya da sıkıştırılmadan bırakılmış bir derz, zamanla kılcal çatlak verir. Harcı derz torbasıyla boşluk bırakmadan doldurmak, sonra parmağa hafif iz verecek kadar katılaştığında derz demiriyle sıkıştırmak bu yüzden süs değil, su yalıtımı işidir.
3. Zemin hattı. Yağmurda yerden sıçrayan su, eriyen kar ve toprağın nemi en alt sırayı sürekli ıslatır. Kaplama toprağa gömülmez, alt kenar bahçe döşemesine doğrudan oturtulmaz; arada küçük bir boşluk bırakılır ve bu bölgede duvarın su yalıtımı kontrol edilir.

Denizlik ve harpuşta eğimi neden bu kadar önemli?

Pencere altındaki denizlik ve duvar üstündeki harpuşta, cephenin çatısı gibi çalışır. Üst yüzü dışa doğru eğimli konmazsa yağmur suyu üzerinde göllenir, birleşim yerinden ya da duvarla temas ettiği çizgiden içeri sızar. Altta suyun duvara geri dönmesini kesen bir damlalık ya da yeterli bir çıkma payı yoksa su, denizliğin altından duvara yapışarak iner ve kısa sürede koyu bir iz bırakır.

Bizim taş dokulu denizlik parçalarımızın her biri 50 cm boyunda ve 12 cm genişliğindedir, kalınlığı 5 cm'dir; seçenekler düz, sağ dönüş ve sol dönüştür. Dönüş parçaları denizliğin uçlarını profilli bitirir, düz parçalar aradaki boyu tamamlar.

Örnek hesap: pencere altında, iki yandan taşma payıyla birlikte 1,60 m'lik bir denizlik hattı olsun. 1,60 / 0,50 = 3,2 parça çıkar, yukarı yuvarlanınca 4 parça. Bunların biri sol dönüş, biri sağ dönüş, kalan ikisi düz parçadır; düz parçalardan biri ölçüye kesilir. Sekiz pencereli bir cephede aynı hesap 8 sol dönüş, 8 sağ dönüş ve 16 düz parça eder. Kesim payı için birkaç düz parça fazladan alınması iyi olur.

Kıyıda tuzlu hava ve beyaz lekeler

Duvarda beliren beyaz, tozlu tül tuzlanmadır (çiçeklenme). Su, harçtaki ya da betondaki çözünmüş tuzları yüzeye taşır; su buharlaşınca tuz kristal olarak kalır. Deniz kıyısında rüzgârın getirdiği tuzlu serpinti buna eklenir.

Tuzlanma kültür taşına özgü değildir; tuğlada, betonda, doğal taşta da görülür. Yapılacak iş önce lekeyi kuru ve yumuşak bir fırçayla almak, gerekirse bol suyla durulamaktır. Asitli temizleyici kullanılmaz; yüzeydeki çimentoya ve pigmente zarar verir. Leke tekrar ediyorsa kaynağı aranır: çoğu zaman üst kenardan ya da zeminden giren bir su yolu vardır. Su itici emprenye, yüzeyden içeri giren su miktarını azalttığı için tuzun taşınmasını da azaltır. Ege, Akdeniz ve Marmara kıyısındaki cephelerde emprenyeyi atlamamak bu yüzden önemlidir.

Güneş altında renk nasıl yaşlanır?

Pigment mineral esaslıdır ve kütlenin içindedir, bu yüzden boya gibi yüzeyden soyulmaz. Yine de dış cephede yıllar içinde hafif bir matlaşma ve toz-kir tutma olur. En çok güneye ve batıya bakan, en az yağmurla yıkanan saçak altı bölgelerde fark edilir.

Koyu tonlar güneşte daha fazla ısınır; Montuno Antracita gibi bir renk öğle güneşine bakan bir duvarda dokunulduğunda açık bir taşa göre belirgin biçimde sıcak gelir. Bu bir dayanım sorunu değil, koyu yüzeyin fiziğidir. Matlaşmayı azaltan şey emprenyedir; sıfırlamaz, yavaşlatır. Kir için yumuşak fırça ve su yeterlidir. Yakın mesafeden yüksek basınçlı su tutmak derzi oyar ve yüzey dokusunu aşındırır.

Su itici emprenye ne zaman ve nasıl sürülür?

Emprenye, uygulama tamamen kuruduktan sonra sürülen şeffaf, silan ve siloksan esaslı bir su iticidir. Yüzeyde parlak bir film oluşturmaz; gözenekleri tıkamadan suyun içeri girmesini zorlaştırır, duvarın içindeki nemin buhar olarak çıkmasına izin verir.

• Yapıştırıcı ve derz tam kurumadan sürülmez. Bekleme süresi havaya bağlıdır; emprenyenin kendi talimatı esas alınır.
• Kuru bir günde, yağmur beklenmeyen bir aralıkta uygulanır.
• Yukarıdan aşağı, akıntı bırakmadan, fırça ya da düşük basınçlı püskürtmeyle çalışılır.
• Yenileme zamanını basit bir testle anlarsınız: yüzeye su serptiğinizde damlalar boncuk gibi duruyorsa emprenye çalışıyordur; su hemen emilip yüzeyi koyulaştırıyorsa yenileme zamanı gelmiştir.

Hangi havada uygulama yapılmaz?

Hava +5 °C'nin altındayken ve +35 °C'nin üstündeyken, yağmurda ve öğle güneşinin doğrudan vurduğu bir duvarda kültür taşı uygulanmaz. Soğukta yapıştırıcı priz almadan donar, sıcakta ve güneşte suyunu hızla kaybedip tutunma gücü düşer.

Bu sınırlar Türkiye'nin farklı bölgelerinde farklı takvimler doğurur. İç Anadolu'da gündüz +10 °C olan bir kasım gününde gece don beklentisi varsa iş ertelenir. Karadeniz'de sorun sıcaklıktan çok nemdir; sıvanın ve duvarın kuruduğundan emin olmak gerekir. Ege ve Akdeniz'de yaz aylarında güneye ve batıya bakan cepheler sabah gölgedeyken çalışılır, öğleden sonra gölgeye geçen cepheye dönülür. Adım adım uygulama sırasını kültür taşı uygulaması sayfasında anlattık.

Dış köşe ve duvar başı neden ayrı parça ister?

Dış köşeler cephenin en çok rüzgâr, yağmur ve darbe alan noktalarıdır. Köşeyi iki düz parçanın kesik kenarlarını birleştirerek dönmek, hem kesik yüzü açıkta bırakır hem de birleşim çizgisinde suya bir yol açar. L biçimli köşe parçası tek gövde olduğu için köşeyi kesintisiz döner ve bu hattı kapatır. Taş serilerinde köşe parçası metretülde 12 kilo gelir; yük hesabında düz alana ayrıca eklenir.

İlk kıştan önce beş dakikalık kontrol

Uygulama yazın bittiyse ilk soğuklar başlamadan cepheye kısa bir tur atmak, sorunları büyümeden yakalar.

1. Denizliklerin ve duvar başlarının üstüne su dökün; su dışarı akıyor mu, duvara doğru mu dönüyor, bakın.
2. Derzlerde boşluk ya da kılcal çatlak arayın, özellikle pencere köşelerinde.
3. Birkaç parçaya parmak boğumuyla hafifçe vurun; boş ses veren yer varsa işaretleyin.
4. En alt sıranın toprağa ya da bahçe döşemesine değip değmediğine bakın.
5. Yüzeye su serpin; boncuklanmıyorsa emprenye eksik ya da yetersizdir.

Belirtiye göre ne yapılmalı?

Dış cephe için seri ve renk seçimini dış cephe taş kaplama sayfasında ayrıca anlattık. Cephenizin malzeme listesini metraj hesaplama aracında görebilir, toplam bütçeyi kültür taşı fiyatları sayfasındaki kalemlerle karşılaştırabilirsiniz.